« منشأ علم طب و قرابادين ، « 1 » وحى است » ، با اين استدلال كه يك انسان واحد بر اين همه تتبعات عظيم و تجارب وسيع توان ندارد . در حالى كه منشأ آن ها ، رصد هاى زياد و محاسبات علمى و تجارب دراز مدت در ميان جامعه هاى مختلف ، در اعصار و قرون طولانى است كه متراكم شده اند تا اين كه به صورت يك فنّ در آمده اندكه نتيج مجموع آن همه مجاهدات عظميه است . و دليل بر اين سخن ، آن است كه مى بينيم : نهضت اخير علمى كه علم هيئت و طبّ را در قالب جديد وسيع تر از قالب قديم شان ريخته است ( در حدّى كه وسعت آن قابل محاسبه نيست ) منشأى ندارد مگر رصدها و تجارب و محاسبات علمى . و همين طور است آن ( علومى ) كه مانند اين هاست در وسعت ، از قبيل : شيمى ، طبيعيات و دانش گياه شناسى و حيوان شناسى و غير اين ها . بلى : ممكن است اصل اين ها ، ناشى از وحى و بيان پيامبر باشد . و از چيزهائى كه در اين حديث ( رسال اهليلجه ) هست ، اين است كه « درياها هميشه در يك حال هستند بدون افزايش و كاهش . در حالى كه امروز از واضحات است كه آن ها تغييرهاى كلى مى يابند . علاوه بر اين ، قرآن و سنّت نيز اين ( تغيير درياها ) را تأييد مى كنند . و آن چه من گمان مى كنم - و خداوند بهتر مىداند - كه اصل اين حديث ( اهليلجه ) از آن امام ( ع ) صادر شده است . ليكن خالى از تصرفِ تصرف كنندگان ، نيست ، چيزهائى بر آن افزوده اند و چيزهائى را از آن كاسته اند ، تصرّفى كه آن را از استوارى اصلى خودش خارج كرده است . و شاهد اين سخن ، وجود نسخه هاى مختلف عجيب ، از اين حديث است ، كه مرحوم مصنف ( مجلسى ) نقل خواهد كرد . عجيب است از اين جهت كه : در اختلاف نسخه ها ،

--> ( 1 ) - فرهنگ معين : قرابادين : مجموعه دستورهاى تهيه داروها .